Fotograferen op de maan
In 1969 landde Neil Armstrong als eerste mens op de maan. Tweede daarachter was Edwin Aldrin (die mogen we natuurlijk ook niet vergeten)
Een prestatie van formaat. Een mens op de maan, wie had dat ooit durven denken. Dromen is iets anders als realiseren natuurlijk, maar men deed het.
Buiten filmbeelden, zijn er destijds ook tal van foto's gemaakt. Foto's die iedereen ook wel kent (hoop ik dan) Voorbeeldje?
Hierboven zie je één van de bekendste foto's gemaakt op de maan; een zelfportret van Neil Armstrong via de reflectie in het vizier van de helm van Buzz Aldrin.
Ik kreeg via Facebook de vraag welke camera's er gebruikt werden, en hoe dat dan precies werkte. De omstandigheden in de ruimte zijn totaal anders dan hier op aarde. Zo kent de maan praktisch geen atmosfeer en is er dus geen luchtdruk. Licht gedraagt zich in een vacuüm anders dan in de aardse atmosfeer. De temperaturen op de maan variëren tussen de -160 graden en 100 graden boven nul, da's ook iets anders dan hier in Nederland.
Allemaal dingen die hele andere eisen aan een fotocamera stellen dan dat er hier op aarde gewenst is. Dus ik aan het zoeken om die vraag te kunnen beantwoorden.
Het begon allemaal ruim voor de eerste maanlanding. De NASA was al aan het experimenteren om zelf een camera te maken die tegen de omstandigheden van de ruimte kon. Men bouwde zelf een camera totdat iemand riep dat het wel erg op een Hasselblad begon te lijken. Men trok er op uit om een Hasselblad te kopen en stripte er alles af wat maar niet nodig zou zijn. Op deze manier werd er gewicht bespaard en werd de camera makelijker om te gebruiken.
NASA zag wel iets in een verbouwde Hasselblad. Ze waren onder de indruk van de beeldkwaliteit. Ze zagen er zelfs zoveel in dat fotografie een belangrijk onderdeel ging worden in hun ruimteprogramma. Ze richtte zelf een service-afdeling op om de camera's te verbouwen en te onderhouden (om de 4000 foto's kregen de camera's onderhoud)
Hierboven zie je het eerste model camera wat door de NASA werd gebruikt. Het is een verbouwde Hasselblad 500C en hij werd oorspronkelijk gekocht door astronaut Walter Schirra. NASA haalde er onder andere de spiegel en het focusscherm uit om de camera lichter te maken.
NASA kon echter niet zo makkelijk gewoon een camera pakken en naar hartelust experimenteren. Daar zag Hasselblad dan zelf wel weer brood in en in Zweden werd een afdeling opgericht bij Hasselblad die zich volledig concentreerde op het maken van camera's speciaal voor de NASA.
Nu konden de camera's compleet volgens de wensen van de NASA vervaardigd worden. Dus geen aanpassingen meer aan bestaande camera's, maar echt de wensen van de NASA zelf, gemaakt door de fabrikant zelf.
De Hasselblad SWC was de eerste camera uit de Hasselbladfabriek speciaal voor de NASA. Men had de binnenvoering verwijderd en de camera van een speciale zoeker voorzien. Verder was er nog niet zoveel mee gedaan. De camera was voorzien van een Biogon 38mm objectief.
Met nog een tussenmodel (De Hasselblad EC 500EL) kwam men uiteindelijk uit bij de Hasselblad EDC
Dit was een speciaal ontwikkeld model van de gemotoriseerde Hasselblad EL; de Hasselblad EDC en speciaal ontiwkkeld voor gebruik OP de maan. En daar draaide de vraag natuurlijk helemaal om. Wat is er nu zo speciaal aan deze camera?
Allereerst valt de zilveren behuizing op. De camera is, net als voorgaande modellen, van de bekleding ontdaan. Dit om wederom gewicht te besparen en je hebt daarnaast ook niets aan een mooie bekleding. De zilverkleurige behuizing moest de camera beter bestemd maken tegen de temperaturen.
Bovenop, geen zoeker. De knoppen zijn anders geplaatst zodat de handschoenen van een astronaut ze konden bedienen.
Intern natuurlijk ook veranderingen. Omdat er geen zoeker was, was een spiegel ook niet nodig. Het gereflecteerde beeld kon toch niet worden bekeken. Dus eruit met die spiegel. De tweede sluiter ging eruit omdat deze functionaliteiten bood waar de astronauten geen gebruik van zouden maken.
Ging er dan alleen maar spul uit? Nee, er kwam ook iets in. Een soort van glazen plaatje met daarop kruisjes. Deze kruisjes moesten als referentie dienen. Dit glazen plaatje (met moeilijke woorden een Reseau-plaat) zat tegen de film aan en de kruisjes waren dus op alle foto's te zien.
Achterop de camera vinden we het filmmagazijn. In de magazijnen zat een middenformaat film (het was per slot een middenformaat camera)
De film was speciaal ontwikkeld door Kodak. Kodak kreeg de vraag van NASA om een speciale film te maken die aan specifieke eisen voldeed.
Zo moest de film niet alleen een bepaalde breedte hebben, en ook een bepaalde lengte (de lengte van de film bepaalde immers het aantal opnames) maar moest de film ook tegen de omstandigheden van de ruimte kunnen. Ze kwamen met verschillende dunne films met speciale emulsies uit.
Voor op de camera zie je een speciaal Biogen objectief met een brandpunt van 60mm. D'r zit ook meteen een polarisatiefilter voorop gemonteerd.
De objectieven werden ook speciaal gemaakt voor de NASA. Deze eer viel ten dele aan de firma van Carl Zeiss. Zeiss moest ook onderzoeken hoe het licht door de lenzen zich zou gedragen in het vacuüm van de ruimte.
Neil Armstrong maakte honderden foto's. Verdeeld over drie filmmagazijnen. Het was een beetje point en shoot omdat hij niet kon zien wat hij fotografeerde. Hij had om te beginnen geen zoeker, maar door zijn helm ook totaal niet de mogelijkheid om enigzins in de zoeker te kijken.
Zo'n andere beroemde foto
Voetstappen op de maan, onvergetelijk.
Gemaakt door Neil Armstrong door simpelweg om te draaien en de camera naar beneden te richten.
In totaal schoot Armstrong drie filmmagazijnen vol met ieders 150 foto's. En die magazijnen gingen mee terug. De camera's niet. Gewicht was het belangrijkste. Men nam al ongeveer voor 25 kilo aan maanstenen mee en iedere kilo die ze konden besparen was nodig (zouden ze nog even naar de WC geweest zijn om de nodige kilo's kwijt te raken?)
De camera's zelf bleven dus achter en zijn later ook niet opgehaald. Bij latere missies zijn de camera's ook achtergebleven. In totaal zijn er 12 van deze Hasselblads achtergebleven.
Maar hield het bij de Hasselblad EDC?
Nee, Hasselblad bleef de samenwerking voortzetten en kwam ook nog met een cameravariant met een zoeker erop speciaal voor Apollo-Soyuz-missie
Ook in de latere Space-Shuttle-missies werden Hasselblads ingezet.
Misschien grappig om te lezen: Hasselblads handleiding voor het fotograferen in de ruimte met een Hasselblad EDC.
http://www.hasselblad.com/media/2207875/astronauts_manual_singlepage_lr.pdf