maandag 02 augustus 2010 11:49

---

Het Rijksmuseum

Afgelopen zondag eens iets anders gedaan dan fotografie. Maar aan de andere kant wel met beeld bezig geweest. Ik ben naar het Rijksmuseum gegaan. Ondanks dat het momenteel nog steeds verbouwd wordt, zijn er toch wel voldoende schilderijen te zien om je een middag te vermaken.

Het was vroeg toen ik zondag mijn bed uit moest. Of was het zaterdag laat? Dat laatste kan natuurlijk ook. Nee, het was vroeg. 9 uur is geen tijd om op zondag uit je nest te komen (zoals u begrijpt, ik heb geen kinderen) Een uurtje later stond ik bij mijn 'partner in crime' van deze zondag. Zo mysterieus als ze is, zal ik haar naam met gevaar voor eigen leven niet bekend maken. Of ze schaamt zich natuurlijk voor haar enorme gebrek aan enig gevoel voor richting, het stukje ingewikkelde techniek van de toegangspoortjes bij de metro of dat ze over de simpelste dingen niet uit haar dingen (lees; woorden) komt. U mag het zelf bepalen.

Maar wij waren dus onderweg naar Amsterdam, alwaar we na enige omwegen toch in de Arena belandde om de auto te parkeren. Nee, mijn richtingsgevoel is ook niet meer wat het geweest is, ik kwam er ook niet in, niet in in eerste instantie tenminste. Maar goed, uiteindelijk toch mijn wagentje onder de grasmat van het Amsterdamse Ajax kunnen parkeren. Stond er ook eindelijk weer eens sinds lange tijd iets goeds in de Arena. (Geachte Ajax-leden, dit was een grapje. Ik heb niets tegen Ajax of enige andere voetbalclub hoor)

Voor een prikkie konden we die dag gebruik maken van het openbaar vervoer. En dat is natuurlijk wel zo prettig. Vanaf de Arena is de binnenstad namelijk een hele wandeling. En dat was ik niet zo van plan.

Echter, ik heb iets met openbaar vervoer in combinatie met Amsterdam. Ik kom namelijk meestal niet op mijn bestemming aan via het originele reisplan. Verleden keer stopte de trein net voor Centraal Station en keerde na een half uur wachten terug naar het station ervoor met de mededeling dat we eruit mochten en het zelf uit mochten zoeken.

Deze keer was het wat anders. We namen de metro en wilden op Weesperplein uitstappen. Vandaar met de tram verder naar het museum. De kortste en de snelste weg. Zo gezegd, zo nog niet gedaan.

Nee, in verband met verbouwingen in de tunnel, rijdt de metro maar tot station Amstel. Van daar wordt u verder gebracht met de bus. Gelukkig stonden deze al klaar bij station Amstel en niet al te lange tijd daarna stonden we met zijn tweetjes midden op het Weesperplein waar we na kort oversteken op de tram konden stappen richting het Leidscheplein. Daar uitgestapt en even snel een 'fucking duur' broodje gegeten (1 Thee, 1 Cola, 1 broodje geitenkaas en 1 broodje Carpaccio = € 20,-) en vervolgens naar het grote gebouw van het Rijksmuseum gehuppeld.

Dat laatste is niet waar, ik huppel niet. Ten eerste ziet het er belachelijk uit en ten tweede is het alles behalve bevorderlijk voor mijn rug. Aan de achterkant van het Rijksmuseum aangekomen vonden we de ingang. Het museum staat namelijk nog volop in de steigers in verband met de verbouwing. Daarom is er ook maar een klein gedeelte van de selectie te bezichtigen, en dien je het gebouw via de achterkant binnen te gaan.

Daar vind natuurlijk een strenge controle plaats. Al je kostbaarheden moeten in een bakje. Dus ik rustig mijn horloge, portemonnee, sleutels en de hele rambam erin. Zelf mochten we ook door een poortje, maar mocht gelukkig mijn schoenen en mijn riem aanhouden (anders hangt je broek echt op je enkels)

De dame die achter het grote scanner zat te kijken gokte dat ik vier muntjes in mijn portemonnee had zitten. Ze zat er faliekant naast. We hebben het ter plekke nog even gecontroleerd, het waren er bijna tien. Voorzichtige conclusie; de controle is dus zo lek als een mandje?

Na een kaartje te hebben gekocht, konden we naar binnen (Wist u dat u met een pasje van de ING korting krijgt? Als dit een creditcard is, dan is dat zelfs 50% begreep ik. Ook als je die creditcard zelfs niet bij hebt. Dit laatste klinkt misschien wat ingewikkeld, en ik snapte het zelf ook niet, maar mijn 'compagnon van dit heuselijke avontuur' was een stukje alerter. Dus voor half geld mochten we binnen.

Nu kan ik van alles gaan bespreken, maar je moet zelf maar eens een keer naar alles gaan kijken. Ik ga me beperken tot de dingen waarvoor ik eigenlijk nu echt naar dat museum wilde, schilderijen uit de Gouden Eeuw. Waarom?

Ik fotografeer, dikke kans dat jij dat ook doet. We drukken op een knopje als we iets zien en KLAK, het is vastgelegd. Dat ging vroeger iets minder makkelijk. Vroeger moest je veel meer moeite doen. Je moest met een hele stellage naar buiten (een ezel noemden ze dat destijds) en met verf en met kwasten en eventueel ook nog met water (als je de zee schilderde hoeft dat natuurlijk niet, water genoeg dan) En vervolgens was je uren, dagen, misschien wel weken, maanden of zelfs jaren bezig om dat ene momentje op een stukje papier van 70x45 te krijgen. Dat engelengeduld en vakmanschap wilde ik wel eens met eigen ogen aanschouwen. Maar natuurlijk ging het niet alleen om de technieken van bijvoorbeeld het opbrengen van de verfsoorten of het kleurgebruik, maar ook hoe de composities waren opgebouwd en hoe de schilders met licht omgingen.

Laten we er voor de grap een paar schilderijen uitlichten. Ik zeg wel grap, maar eigenlijk ben ik heel serieus. Het is best interessant om te zien hoe men vroeger met dit soort dingen omging. Mooi om te zien dat men over prachtig en verfijnd talent moest beschikken om iets er zo werkelijk uit te laten zien als dat wij nu kunnen door op dat knopje van je apparaat te klikken. Schilder maar eens een glas en een tinnen pot zo realistisch dat het echt lijkt:

Willem Claesz. Heda schilderde in 1635 het bovenstaande stilleven. Heda schilderde voornamelijk stillevens, zo'n 70 in totaal. Maar als je dit hierboven ziet (en in het echt nog meer) dan is het gewoon levensecht. De reflecties in de metalen voorwerpen en in het glas kloppen praktisch tot in perfectie. Daarnaast moet je ook eens letten op de compositie; de meeste mensen beginnen toch links in het schilderij, mede door het lichte tafelkleed, en volgen zo de lijn vanuit de schalen naar de bekers. De egale achtergrond zorgt ervoor dat de aandacht ook op de tafel blijft. Het klopt gewoon allemaal.

En weet je wat het gekke is, dat klopt tot op heden ook nog. Het zijn dingen die je in de hedendaagse fotografie nog steeds toepast om tot interessante foto's te komen. Je gebruikt nog steeds kijklijnen om je kijker ergens naar toe te brengen in de foto. Je gebruikt nog steeds een verdeling met vlakken om het in te delen, je let (hopelijk) nog steeds op je achtergronden. En al deze dingen helpen je om een goede foto te maken. Het zijn de simpele basisregels van de composities.

Ander voorbeeld, veel beroemder waarschijnlijk. Want misschien dat je het werk van Heda niet kent (althans, ik had er tot gisteren nog nooit van gehoord, dus ik kan me goed voorstellen jij ook niet) Maar laten we eens een voorbeeld nemen van een schilder dat als je het niet kent, je je oren van je kop moet schamen.

 

Het Melkmeisje van Johannes Vermeer is één van de grootste stukken uit het Rijksmuseum. Het vertelt het vrij eenvoudige verhaal van een dienstmeisje wat een kan melk leeggiet. De dunne straal vertelt dat men geen dingen moet verspillen; doe zuinig aan.

Ook in dit schilderij zie je weer dingen zoals de grote witte muur erachter (oorspronkelijk stond daar nog iets, dat wees infrarood en röntgenonderzoek uit, maar Vermeer schilderde daar later overheen) Daarnaast ook de lichtbron linksboven die het meisje en de dingen op tafel ietsjes meer verlichten dan de rest zodat de aandacht ook bij haar blijft liggen.

Het werken met 'negatieve ruimte' (grote lege ruimtes in een foto die de aandacht naar elders leiden) is een techniek die ik zelf ook nog met enige regelmaat hanteer. Vooral als het kan met egale kleuren en het liefst nog felle ook. Het laat de foto lekker 'knallen' maar tegelijkertijd toch nog de aandacht houden op wat belangrijk is. Vermeer gebruikte echter wit, wat in dit geval natuurlijk veel beter past. Een fel blauwe muur was geen porem geweest. Maar u snapt waarschijnlijk wel wat ik bedoel.

En natuurlijk kan ik de 'meesters der meesters' ook niet laten ontbreken. U raadt het al, ik heb het over Rembrandt (met DT, dat verzon hij er later zelf bij, oorspronkelijk is zijn naar Rembrand Harmenszoon van Rijn, maar zo arrogant als hij was, gebruikte hij net als andere grootmeesters alleen zijn voornaam)

Rembrandt maakte dit zelfportret toen hij 22 was. Als je goed kijkt, dan zit er detail in het donkere gezicht. Je kunt er op klikken voor een grote versie in een nieuw venster hoor, net als de andere schilderijen. Bij dit schilderij liet hij, destijds redelijk ongebruikelijk, het licht van achteren komen. En je ziet wat dat doet. Laat je door dit soort dingen inspireren. Ga lekker creatief te werk en probeer zelf te ontdekken wat je wel en wat je niet mooi vindt.

Het zien van al deze technieken in deze schilderijen was voor mij de reden waarom ik naar het Rijksmuseum wilde. Ik wilde gewoon eens met eigen ogen zien hoe dit dus 300 of 400 jaar geleden gedaan werd. Toen het maken van plaatjes niet met een druk op de knop gebeurd was. Nu kun je dit natuurlijk zelf ook, maar kijk eens naar je eigen omgeving, misschien dat daar ook wel mooie kunst te vinden is. Ga er gewoon naar toe en ga gewoon eens rustig kijken. Laat het allemaal lekker op je inwerken en kijk eens met andere ogen naar afbeeldingen en kijk eens wat je daar van kunt gebruiken in je eigen fotografie; "beter goed gejat dan slecht verzonnen" zeg ik altijd maar.

Wat doe jij om geïnspireerd te blijven?